Wyrok TSUE z 13 lutego 2025 roku w sprawie C‑472/23 o sankcji kredytu darmowego

Wyczekiwany wyrok TSUE w sprawie SKD

W dniu 13 lutego 2025 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał istotny wyrok w sprawie C‑472/23, dotyczącej tzw. sankcji kredytu darmowego. Sprawa ta, zainicjowana przez spółkę Lexitor przeciwko Alior Bank S.A., dotyczyła naruszenia obowiązków informacyjnych przez kredytodawcę w umowie kredytu konsumenckiego.

TSUE orzekł, że w przypadku niewykonania tych obow
iązków bank może zostać pozbawiony prawa do odsetek i innych kosztów, nawet jeśli waga naruszenia oraz jego konsekwencje dla konsumenta różnią się w poszczególnych przypadkach. Wyrok ten podkreśla znaczenie jasnego i zrozumiałego przedstawiania warunków umowy kredytowej oraz precyzyjnego informowania konsumentów o wszelkich opłatach i zasadach ich zmian.

Poniżej prezentujemy syntetyczne podsumowanie każdego z 3 pytań prejudycjalnych.

 

Pierwsze pytanie

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wyjaśnił, że zgodnie z dyrektywą 2008/48 umowa kredytowa musi w jasny i zrozumiały sposób zawierać informacje o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania (RRSO) oraz całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta. TSUE przypomniał, że RRSO oblicza się w momencie podpisywania umowy, zakładając, że będzie ona obowiązywać przez cały ustalony okres. Jeśli jednak później okaże się, że niektóre warunki umowy były nieuczciwe i przez to RRSO było zawyżone, nie oznacza to automatycznie, że bank naruszył obowiązek informacyjny.

Drugie pytanie

W odniesieniu do drugiego pytania TSUE stwierdził, że jeśli w umowie kredytowej wymienione są okoliczności, które mogą prowadzić do wzrostu opłat, ale przeciętny, rozsądny konsument nie jest w stanie samodzielnie sprawdzić, kiedy i na jakiej podstawie te podwyżki nastąpią, stanowi to naruszenie obowiązku informacyjnego. Innymi słowy, bank powinien jasno określić, jakie czynniki wpływają na wzrost kosztów kredytu, aby klient mógł świadomie ocenić swoje zobowiązanie. Sąd krajowy musi więc zbadać, czy konsument miał realną możliwość zrozumienia, w jakich sytuacjach i według jakich zasad jego dług wobec banku może wzrosnąć. Nie wystarczy jedynie podanie orientacyjnej, maksymalnej kwoty wzrostu, zwłaszcza jeśli bank posługuje się skomplikowanymi wskaźnikami, trudnymi do zweryfikowania zarówno przed podpisaniem umowy, jak i w trakcie jej trwania. Ostatecznie to sąd ocenia, czy konsument miał wystarczające informacje do określenia swojego zobowiązania.

Trzecie pytanie

W odpowiedzi na trzecie pytanie TSUE orzekł, że dyrektywa 2008/48 nie sprzeciwia się krajowym przepisom, które przewidują tylko jedną karę za naruszenie obowiązku informacyjnego przez kredytodawcę – niezależnie od tego, jak poważne było to naruszenie i jak wpłynęło na decyzję konsumenta o zawarciu umowy. Każde państwo członkowskie musi wprowadzić odpowiedni system sankcji, który zapewni skuteczność i odstraszający charakter kar. Jednak to od poszczególnych krajów zależy, jakie sankcje zostaną wprowadzone, pod warunkiem że będą one adekwatne do przewinienia i spełnią swoją funkcję.

Pełna treść orzeczenia dostępna tutaj:

https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=295321&pageIndex=0&doclang=PL&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=635114

 

Sankcja Kredytu Darmowego (SKD) - nowe orzeczenie TSUE już 13 lutego 2025 r.

Czym jest Sankcja Kredytu Darmowego?

Sankcja Kredytu Darmowego (SKD) to mechanizm ochrony konsumentów zaciągających kredyty (pożyczki) konsumenckie na cele prywatne, których umowy zawierają nieuczciwe postanowienia prowadzące do zwiększenia kosztów kredytu (pożyczki). Zgodnie z przepisami, jeśli bank naruszył swoje obowiązki informacyjne lub wprowadził klienta w błąd co do rzeczywistego kosztu kredytu, kredytobiorca ma prawo do spłaty jedynie kwoty kapitału, bez odsetek i dodatkowych opłat.

Możesz skorzystać z sankcji kredytu darmowego, jeśli masz kredyt lub pożyczkę konsumencką, niezwiązaną z prowadzeniem działalności gospodarczej. Warunkiem jest, aby kwota kredytu nie przekraczała 255 550 zł. Dodatkowo, musisz być w trakcie spłaty zobowiązania lub spłacić je nie później niż rok temu. Istotne jest to, że kredyty hipoteczne nie są objęte ochroną SKD, która dotyczy wyłącznie kredytów gotówkowych przeznaczonych na cele osobiste.

TSUE rozstrzygnie kluczową kwestię dla polskich kredytobiorców

Już 13 lutego 2025 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wyda wyrok w sprawie C-472/23 dotyczącej Sankcji Kredytu Darmowego. Jest to pierwsze orzeczenie TSUE w polskiej sprawie dotyczącej kredytów konsumenckich i pożyczek gotówkowych.

Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy skierował do TSUE następujące pytania prejudycjalne:

1. Czy podanie zawyżonej rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO) w umowie kredytowej oznacza naruszenie obowiązków informacyjnych przez bank?
2. Czy bank może ograniczyć się do ogólnych informacji o podwyżkach kosztów kredytu, jeśli konsument nie jest w stanie zweryfikować ich podstaw?
3. Czy polskie przepisy o sankcji kredytu darmowego są zgodne z unijną zasadą proporcjonalności?

Obowiązki banku wobec konsumenta – jakie informacje muszą być jasne?

Zgodnie z ustawą o kredycie konsumenckim, banki mają obowiązek przedstawienia kredytobiorcy przejrzystych informacji dotyczących kosztów kredytu. Dotyczy to przede wszystkim:

• Rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO),
• Całkowitej kwoty kredytu,
• Wysokości prowizji i innych opłat,
• Możliwości odstąpienia od umowy oraz przedterminowej spłaty kredytu.

Brak rzetelnych informacji w tym zakresie może skutkować zastosowaniem Sankcji Kredytu Darmowego na korzyść kredytobiorcy.

Orzecznictwo TSUE w sprawach kredytowych

Trybunał Sprawiedliwości UE w swoich wcześniejszych wyrokach wielokrotnie podkreślał konieczność przejrzystego informowania konsumentów o kosztach kredytu. Kluczowe znaczenie mają tu m.in.:

• Wyrok TSUE C-377/14 – wskazujący, że banki nie mogą ukrywać części kosztów kredytu w sposób, który uniemożliwia ich jednoznaczne określenie.
• Wyrok TSUE C-677/23 – stwierdzający, że założenia do obliczenia RRSO muszą być jasno określone w umowie. Konieczne jest wskazanie przez bank założeń przyjętych do obliczenia RRSO w sposób jasny, zwięzły i wyraźny w umowie o kredyt, gdyż sama możliwość zidentyfikowania ich przez konsumenta poprzez lekturę poszczególnych warunków tej umowy nie jest wystarczająca. Jednocześnie brak zawarcia tych elementów może pozbawić konsumenta możliwości dokonania oceny ciążącego na nim zobowiązania, więc sankcja pozbawienia kredytodawcy prawa do odsetek i kosztów powinna zostać uznana za proporcjonalną.

W sprawach C-677/23 oraz C-714/23 TSUE wprost potwierdził, że pozbawienie banków prawa do odsetek i prowizji w przypadku naruszeń obowiązków informacyjnych jest środkiem proporcjonalnym i skutecznym w ochronie konsumentów, co daje jasną wskazówkę jaka odpowiedź zostanie udzielona na pytanie nr 3.

Co oznacza SKD dla klientów instytucji finansowych?

Konsumenci, którzy udowodnią, że bank nie dopełnił swoich obowiązków informacyjnych, mogą skorzystać z Sankcji Kredytu Darmowego. W praktyce oznacza to

• Możliwość odzyskania wszystkich zapłaconych odsetek, prowizji i dodatkowych opłat,
• Ograniczenie zobowiązań wobec banku do zwrotu wyłącznie kapitału kredytu,
• Skuteczną ochronę przed nieuczciwymi praktykami kredytodawców.

Czy TSUE rozstrzygnie wszystkie kwestie związane z SKD?

Wyrok z 13 lutego 2025 r. nie rozstrzygnie jeszcze ostatecznie, czy banki mogą naliczać odsetki od części kredytu przeznaczonej na tzw. pozaodsetkowe koszty kredytu (np. prowizję lub ubezpieczenia). Sprawa ta wymaga dalszych orzeczeń na poziomie TSUE ze względu na rozbieżności w poglądach polskich sądów powszechnych. Orzeczenia te potencjalnie mogą się pojawić na wokandzie unijnego Trybunału jeszcze w 2025 r. Łącznie różne sądy wysłały do TSUE w podobnych sprawach kilkanaście pytań prejudycjalnych, co pomoże w wydaniu wyroków w ponad 10 tysiącach toczących się spraw sądowych.

Działania prawne warto jednak podjąć jak najszybciej z 2 przyczyn, a konkretnie ze względu na:

1. roczny termin na złożenie bankowi oświadczenia, niezbędnego do inicjacji postępowania.
2. trwające prace nad nowelizacją ustawy o kredycie konsumenckim z dnia 12 maja 2011 r.

Zmiany w prawie mogą prowadzić do modyfikacji obecnych regulacji w zakresie SKD na korzyść sektora bankowego. W myśl nowej dyrektywy unijnej nr 2023/2025 nowe przepisy powinny zostać przyjęte przez ustawodawcę i opublikowane do dnia 20 listopada 2025 r.

Podsumowanie

Sankcja Kredytu Darmowego to jedno z najważniejszych narzędzi ochrony konsumentów w sektorze kredytów konsumenckich. Nadchodzące orzeczenie TSUE w sprawie C-472/23 może mieć kluczowe znaczenie dla polskich kredytobiorców, wyznaczając nowe standardy przejrzystości i rzetelności w branży finansowej. Kredytobiorcy, którzy zostali obciążeni nieuczciwymi kosztami, mogą odzyskać nadpłacone środki i uwolnić się od dodatkowych opłat. Decyzja Trybunału może również wpłynąć na praktyki banków i ich podejście do informowania klientów o warunkach kredytów lub pożyczek gotówkowych.

Śledź profil Kancelarii, aby być na bieżąco z orzecznictwem w sprawie SKD! ⚖️

#SankcjaKredytuDarmowego #TSUE #PrawaKonsumenta #Kredyt